Hội Nội tiết & Đái tháo đường Việt Nam Hội Nội tiết & Đái tháo đường Việt Nam
TS.BS. Nguyễn Thị Thúy Hằng
Khi bị sốt, cảm cúm, nhiễm trùng, nôn, tiêu chảy, ăn uống kém, đường huyết có thể tăng cao hoặc hạ thấp bất thường. Vì vậy, dù đang ốm, người bệnh vẫn cần theo dõi và kiểm soát đái tháo đường.
1. Người bệnh cần nhớ 5 việc chính
| Cần làm | Làm thế nào? |
| 1. Đo đường huyết thường xuyên hơn | Nếu có máy đo, nên đo mỗi 2–4 giờ khi đang ốm hoặc khi đường huyết chưa ổn định. Tốt nhất là đeo CGM ( đo đường huyết liên tục). |
| 2. Uống đủ nước | Uống từng ngụm nhỏ, nhiều lần trong ngày. Nếu đường huyết cao, ưu tiên nước lọc hoặc đồ uống không đường. |
| 3. Cố gắng ăn/uống một chút | Nếu không ăn được cơm, có thể dùng cháo, súp, sữa, nước hoa quả lượng phù hợp để tránh hạ đường huyết. |
| 4. Không tự ý bỏ insulin | Người đang dùng insulin không nên tự ngừng insulin khi bị bệnh. Có thể cần chỉnh liều theo hướng dẫn của bác sĩ. |
| 5. Biết khi nào cần đi viện | Nếu có dấu hiệu nguy hiểm ở phần dưới, cần liên hệ cơ sở y tế ngay. |
Diabetes UK khuyến cáo người bệnh đái tháo đường khi bị ốm nên uống đủ nước, ăn ít một, theo dõi đường huyết sát hơn và kiểm tra ketone khi cần.
2. Người bệnh cần hỏi bác sĩ một số thuốc khi bị ốm
Khi bị nôn, tiêu chảy, mất nước, sốt cao hoặc ăn uống rất kém, người bệnh cần hỏi bác sĩ/nhân viên y tế về việc tạm ngừng một số thuốc, nhất là:
- Metformin
- Thuốc SGLT2i: dapagliflozin, empagliflozin, canagliflozin…
- Thuốc sulfonylurea: gliclazide, glimepiride, glibenclamide…
- Thuốc lợi tiểu, thuốc huyết áp nhóm ACEi/ARB, thuốc giảm đau NSAID nếu có mất nước
Người đang dùng SGLT2 inhibitors cần đặc biệt chú ý vì nhóm thuốc này có thể liên quan đến nhiễm toan ceton, kể cả khi đường huyết không quá cao. Hướng dẫn sick day cho ĐTĐ típ 2 khuyến cáo kiểm tra ketone nếu đang dùng SGLT2i và bị bệnh.
3. Dấu hiệu nguy hiểm cần đi khám/cấp cứu
A. Nghĩ đến nhiễm toan ceton — DKA
Cần đi khám ngay nếu có:
- Buồn nôn, nôn nhiều
- Đau bụng
- Khát nhiều, tiểu nhiều
- Mệt lả, ngủ gà, lú lẫn
- Thở nhanh, thở sâu
- Hơi thở có mùi trái cây/acetone
- Ketone máu tăng
Nếu ketone máu trên 3 mmol/L hoặc ketone niệu trên 2+, NHS khuyến cáo cần gọi cấp cứu hoặc đến khoa cấp cứu vì có thể là DKA.
B. Nghĩ đến tăng áp lực thẩm thấu — HHS
HHS thường gặp hơn ở người đái tháo đường típ 2, nhất là người lớn tuổi, bị nhiễm trùng hoặc mất nước.
Cần đi khám/cấp cứu nếu có:
- Đường huyết rất cao kéo dài
- Khát dữ dội
- Tiểu nhiều, sau đó có thể tiểu ít
- Da rất khô, miệng khô
- Mệt lả, yếu nhiều
- Lú lẫn, nói nhầm, ngủ gà
- Co giật hoặc giảm ý thức
Diabetes UK nêu các dấu hiệu HHS thường gặp gồm tiểu nhiều, rất khát, buồn nôn, da rất khô, mệt nhiều, lú lẫn, ngủ gà và mất ý thức dần.
4. Câu dễ nhớ cho bệnh nhân
Khi bị ốm: đo đường huyết thường xuyên, uống đủ nước, cố gắng ăn/uống một chút, không tự bỏ insulin, và đi khám ngay nếu nôn nhiều, mất nước, đường huyết cao kéo dài, ketone tăng, lú lẫn hoặc ngủ gà.
5. Thông điệp ngắn nhất
Ốm không có nghĩa là ngừng kiểm soát đái tháo đường. Càng ốm càng phải theo dõi đường huyết sát hơn.
Tài liệu tham khảo
1. Management of Hyperosmolar Hyperglycaemic State (HHS) in Adults: An updated guideline from the Joint British Diabetes Societies (JBDS) for Inpatient Care, Diabet Med 2022 Dec 21;40(3):e15005. doi: 10.1111/dme.15005, Omar G Mustafa1,2, MasudHaq3, Umesh Dashora 4, Erwin Castro 4, Ketan K Dhatariya 5,6,✉; the Joint British Diabetes Societies (JBDS) for Inpatient Care Group
2. What are the key clinical features to identify Hyperglycaemic Hyperosmolar State (HHS) in a patient with Type 2 Diabetes?
3. Hyperglycemic Crises in Adults With Diabetes: A Consensus Report. Diabetes Care, 2024.
4. Hyperosmolar hyperglycaemic state: A systematic review of management guidelines and their evidence, Rose Lin, Elizabeth Wootton, Michele Gaca, Balasubramanian Venkatesh, Rinaldo Bellomo, Elif Ekinci, 26 January 2026. https://doi.org/10.1111/dme.70226Digital Object Identifier (DOI)
