Hội Nội tiết & Đái tháo đường Việt Nam Hội Nội tiết & Đái tháo đường Việt Nam
ThS.BS.CKII Nguyễn Hoàng Vũ
Đái tháo đường (ĐTĐ) không chỉ ảnh hưởng đến thể chất, mà còn ảnh hưởng sâu sắc đến hành vi, tâm lý và cảm xúc của người bệnh. Mỗi ngày phải theo dõi đường huyết, ăn uống theo chế độ, tập luyện đều đặn và dùng thuốc suốt đời khiến nhiều người cảm thấy áp lực, lo lắng, thậm chí chán nản và stress. Đây là tình trạng rất phổ biến. Tuy nhiên, nhiều người vẫn chưa chú ý đến sức khỏe tâm thần, dẫn đến đường huyết khó kiểm soát hơn và chất lượng cuộc sống giảm sút.
1. Định nghĩa
Stress (căng thẳng) là phản ứng cảm xúc khi phải sống chung với bệnh, gánh nặng tự quản lý bệnh hàng ngày, và lo lắng về các biến chứng lâu dài. Nó cũng có thể phát sinh từ tác động xã hội (ví dụ: kỳ thị, phân biệt đối xử). Nếu không được quan tâm kịp thời, căng thẳng nhẹ có thể trở thành nặng và thậm chí dẫn đến trầm cảm.
Trầm cảm là bệnh lý nghiêm trọng hơn, với cảm giác buồn bã, chán nản kéo dài và mất niềm vui và hứng thú trong cuộc sống. Trầm cảm ảnh hưởng đến suy nghĩ, cảm xúc cơ thể và hành vi.
Cách nhận biết dễ nhớ:
Stress (căng thẳng):
– Lo lắng thường xuyên về đường huyết và biến chứng
– Cáu gắt, khó chịu với người thân
– Mệt mỏi tinh thần, hay quên uống thuốc hoặc kiểm tra đường huyết
– Khó ngủ hoặc ngủ nhiều nhưng không ngon giấc
Trầm cảm (cần chú ý nếu kéo dài ≥ 2 tuần):
– Buồn bã hầu như cả ngày, không rõ lý do
– Mất hứng thú với mọi việc (ăn ngon, xem phim, gặp con cháu…)
– Cảm giác vô giá trị, tội lỗi hoặc “sống không còn ý nghĩa”
– Ăn kém hoặc ăn quá nhiều, mệt mỏi không rõ nguyên nhân
– Nghĩ rằng mọi thứ sẽ tốt hơn nếu bạn chết đi hoặc có ý nghĩ tự tử.
2. Nguy cơ
– Người bệnh ĐTĐ có nguy cơ stress cao và trầm cảm cao gấp 2-3 lần so với người bình thường. Đường huyết cao kéo dài gây ảnh hưởng não bộ, ảnh hưởng đến tâm lý của bạn. Ngoài ra do áp lực kinh tế, lo lắng biến chứng (tim, mắt, thận, chân), thay đổi lối sống.
– Stress và trầm cảm nếu không được xử lý sẽ làm đường huyết khó kiểm soát hơn, gia tăng biến chứng và giảm chất lượng sống.
3. Cách xử lý
3.1. Chăm sóc sức khỏe tâm lý hàng ngày:
– Hãy trò chuyện với bạn bè, gia đình hoặc đồng nghiệp: giúp bạn giải tỏa stress.
– Hãy vận động nhiều hơn: Khi bạn vận động, cơ thể sẽ tiết ra endorphin, một chất hóa học giúp bạn cảm thấy dễ chịu. Tập thể dục để cải thiện tâm trạng thực sự có thể giúp bạn cảm thấy tốt hơn, và cũng có thể giúp bạn kiểm soát bệnh ĐTĐ.
– Kết nối: Tham gia Câu lạc bộ bệnh nhân ĐTĐ để chia sẻ.
3.2. Khi có Stress nặng hoặc Trầm cảm:
– Nếu bạn gặp bất kỳ bất kỳ triệu chứng trầm cảm nào kéo dài hơn hai tuần, điều quan trọng là bạn nên đến gặp bác sĩ Nội tiết và chuyên gia tâm lý để được tư vấn và điều trị.
Kết luận: Tâm lý không khỏe là tình trạng rất phổ biến ở người bệnh ĐTĐ. Phát hiện sớm và xử lý đúng cách sẽ giúp bạn sống khỏe, sống vui và giảm đáng kể biến chứng.
Tài liệu tham khảo:
- American Diabetes Association Professional Practice Committee. Standards of Care in Diabetes 2025 – Mental Health. Diabetes Care. 2025;48(Suppl 1):S50-S72.
- Diabetes UK. Emotional health for professionals guide. Chapter 3: Diabetes distress [Internet]. London: Diabetes UK; 2023 [cited 2026 Apr 30].
- Diabetes UK. Emotional health for professionals guide. Chapter 6: Depression [Internet]. London: Diabetes UK; 2023 [cited 2026 Apr 30].
