Nhận biết và xử trí tăng đường huyết nguy hiểm

TS.BS Châu Mỹ Chi

1. Định nghĩa: Thế nào là tăng đường huyết nguy hiểm?

Tăng đường huyết là khi lượng đường trong máu vượt quá mức an toàn. Tình trạng này trở nên nguy hiểm khi đường huyết tăng quá cao (thường trên 14 mmol/L hoặc 250 mg/dL) kèm theo các dấu hiệu cơ thể bị nhiễm độc hoặc mất nước trầm trọng.

Nếu không xử trí kịp thời, người bệnh có thể rơi vào hôn mê, thậm chí tử vong.

2. Cách nhận biết: Quy tắc “4 NHIỀU” và “DẤU HIỆU CẤP CỨU“

Để dễ nhớ, hãy quan sát các biểu hiện sau:

Nhận biết sớm (4 NHIỀU):

• Khát nhiều: Uống nước liên tục nhưng vẫn thấy khô cổ.
• Tiểu nhiều: Đi tiểu rất thường xuyên, đặc biệt là ban đêm.
• Gầy nhiều: Sụt cân nhanh dù vẫn ăn uống bình thường.
• Mệt nhiều: Cơ thể uể oải, nhìn mờ, chân tay bủn rủn.

Dấu hiệu CẤP CỨU (Cần đi bệnh viện ngay):

• Hơi thở có mùi lạ: Mùi trái cây chín hoặc mùi sơn móng tay (acetone).
• Rối loạn tiêu hóa: Đau bụng, buồn nôn hoặc nôn mửa.
• Rối loạn tri giác: Lơ mơ, nhầm lẫn, nói sảng hoặc co giật.
• Thở nhanh và sâu: Cảm giác như bị hụt hơi dù không vận động mạnh.

3. Tại sao lại nguy hiểm? (Nguy cơ)

Khi đường huyết quá cao, cơ thể sẽ gặp các biến chứng cấp tính:

1. Mất nước nặng: Dẫn đến trụy tim mạch.
2. Nhiễm toan Ceton: Máu bị nhiễm axit do đốt cháy chất béo thay cho đường.
3. Hôn mê do tăng áp lực thẩm thấu: Thường gặp ở người lớn tuổi, tỷ lệ tử vong rất cao.

 

4. Cách xử lý: Quy tắc “3 LÀM”

Khi phát hiện người bệnh có dấu hiệu tăng đường huyết, hãy thực hiện ngay:

Bước 1: Kiểm tra nhanh

• Sử dụng máy đo đường huyết cá nhân (nếu có).
• Nếu kết quả > 14 mmol/L (250 mg/dL), cần cảnh giác cao độ.

Bước 2: Bù nước và dùng thuốc

• Uống nhiều nước lọc: Giúp thận đào thải bớt đường qua nước tiểu (không uống nước ngọt, nước trái cây).
• Dùng thuốc theo đơn: Uống thuốc hoặc tiêm Insulin đúng liều bác sĩ đã kê. Tuyệt đối không tự ý tăng liều quá mức mà không có hướng dẫn.

Bước 3: Liên hệ y tế

• Nếu sau 2 giờ đường huyết không giảm hoặc có các “Dấu hiệu đỏ” (nôn, thở gấp, lơ mơ), hãy gọi cấp cứu 115 hoặc đưa bệnh nhân đến cơ sở y tế gần nhất.

5. Lời khuyên phòng ngừa

• Ăn đúng: Hạn chế tinh bột, đồ ngọt.
• Tập đúng: Vận động nhẹ nhàng 30 phút mỗi ngày.
• Đo đúng: Kiểm tra đường huyết định kỳ theo lịch hẹn của bác sĩ.

Tài liệu tham khảo:

1. Hướng dẫn của Bộ Y tế Việt Nam

• Quyết định 3280/QĐ-BYT (2020): “Hướng dẫn chẩn đoán và điều trị đái tháo đường típ 2”.
• Quyết định 5481/QĐ-BYT (2023): Cập nhật mới nhất về quản lý và điều trị bệnh đái tháo đường.

2. Hiệp hội Đái tháo đường Hoa Kỳ (American Diabetes Association – ADA): Standards of Care in Diabetes (Cập nhật 2024 – 2026)